"ئيمة ريفراندؤممان بؤجيابوونةوةى كوردستان و دامةزراندنى دةولةتيكى سةربةخؤ دةوى نةك بؤ فيدراليزم و وةرطرتنى ئيمتيازات لةكابينةى علاوى و دةولةتى ياوةر"
ووتو ويذى طؤظارى ريفراندؤم لةطةل خةسرةوساية
طؤظارى ريفراندؤم: بةدامةزراندنى حكومةتى كاتى و"طيرانةوةى دةسةلات بؤ عيراقىيةكان" هةروةك ئةمريكايىيةكان ثيناسةى بؤدةكةن، بارودؤخى عيراق، ثىدةنيتة قوناعيكى تازةوة، بةراى ئيوة ئايندةى بزوتنةوةى ناسيوناليزمى كوردو دةسةلاتى ئيستاى حيزبةكانى لةكوردستان بةطشتى و كيشةى كورد بةتايبةتى بةرةوكوآ دةضيت؟
خةسرةوساية: راطةياندنى حكومةتى كاتى خاليكى نيوةندىية بؤكؤتايى هاتنى قؤناغيك و رؤضوونى كؤمةلطاى عيراق ورةوةندةكانى بةرةو دةستثيكى قؤناعيكى تازة. ئةوةى ميحوةرىية لةم طؤرانكارىيانةدا، نةمانى دةولةت ورذيميك وجيطرتنةوةى بةدةولةت وحكومةتيكىتر، كةبيطومان لةثرؤسةيةكى ئاواشدا مةسةلةى كوردو ناسيوناليزم و حيزيةكانى دةضينة ضوارضوةيةكى ترةو لةويدا لةطةل ئايندةو ئيحتمالاتيكى جياواز لةدةورةكانى ثيشوو بةروروودةكاتةوة.
سالى 91 بةدواى شكستى رذيمى بةعس لةجةنطى كةنداو، ناسيوناليزمى كورد وحيزبةكانى (لةوانةش يةكيتى نيشتمانى و ثارتى ديموكراتى كوردستان) لةذير سايةى سياسةتةكانى ئةمريكاو بةهؤى ترسى خةلكى كوردستان لةبةرامبةر فاشيزمى حكومةتى بةعس وخؤشخةياليان بةبزوتنةوةى كوردايةتى، فرسةتى هيزطرتن ودامةزراندنى دةسةلات وحكومةتيان كةوتةدةست وبؤماوةى نزيك بةدةهةو نيويك خؤيان بةسةرسةرى خةلكةوة راطرت ولةدةورةيةكى تايبةتدا سةريان دةرهينا، كة دةيانتوانى مةسةلةى كورد و ستةمى نةتةوايةتى بؤيةكجارى ولةبنةرةتةوة ضارةسةربكةن. بةلام ئةوان ضارةسةرى مةسةلةى كورديان لةبةرنامةدا نةبوو، بةلكو كةوتنة طيرفان ثركردن وثاراستنى دةسةلاتى خؤيان وخةلكيشيان لةسةرطةردانى وضاوةروانىدا، بةهةزار و يةك دةردو مةينةتىيةوة راطرت. لةم قؤناغةدا كةضةندين فاكتؤرى جيهانى و ناوضةيى و ناوخؤيى بؤضارةسةرى كيشةى كورد بةثىى بةرذةوةندىيةكانى خةلك لةئارادابوو، لةوانة دنيا ثرؤسةى كيشةوةرسازى وثيكهاتنى ضةندين دةولةتى تازةو سةربةخؤى لةخؤيدا هينابووةكايةوةو مةسةلةى كورديش سؤزيكى طةورةى بؤثةيدابوبو. رذيمى بةعس لةوثةرى زةبوونى وبيتوانايدا بوو، قةيرانى حكومةتى يةخةى بةدةسةلاتدارنى توركياو ئيران طرتبوو، خةلكى كوردستان جطةلةوةى تةيارو ئامادة لةسةنطةرى خةبات بؤكؤتايىهينان بةزولمى قةومي راوةستابوون، بةشيكى زؤرى ناوضةكانى كؤردستان لةذير دةستى رذيمىبةعس دةرهاتبوو ،.. لةوةزعيةتيكى ئاوادا كةخةلكى كوردستان لةطةل فرسةتيكى طونجاو بؤ ضارةسةرى كيشةكةيان و دامةزراندنى دةولةتيكى سةربةخؤى ئازاد و سكولار و خؤشطوزةران بةرةو رووبون، ئةحزابى ناسيوناليزمى كورد شةرى ناوخؤيان هةلطيرساندوو كوردستانيان دابةشكردو دواتريش بؤ ثاراستنى ناوضةى دةسةلاتيان كةوتنة خؤهةلواسين بةسياسةتى دةولةتانى كؤنةثةرستى ناوضةكةو ثيش لةشكرى كردن بؤيان، تةنانةت لةراكيشانى دةستى سوثاى رذيمى بةعس بؤسةر شارةكانى كوردستان شةرميان نةكرد. لةمانةش زياتر ئةم حيزبانة لةسةر ثاشماوة قانونى و ئيدارىيةكانى رذيمى بةعس راوةستان و كؤنةثةرستى و ئيسلامى سياسى و تيرؤريزميان كردة طؤشةيةكى تاريكى ذيانى موتةمةدنى خةلكى كوردستان وضةندين كارةسات و دياردةى نائينسانيان هيناية نيو ميذووى خةلكى كوردستانةوة. دواتريش كة ئةمريكا سياسةتى شةرخوازانةى لةبةرامبةر خةلكى عيراقدا بةدةستةوة طرت، ئةحزابى ناسيوناليستى كورد، بةخاترى ئةوةى ئيمتيازات ودةستكةوتيك بؤخؤيان بةدةست بهينن هةموو ثرةنسيثيكى ئينسانيان خستة ذير ثيوة و خةلكى كوردستانيان لةبةرةى ئازادى خوازى جيهان دابراندو كرديانة زةخيرةى جةنط وسياسةتةكانى ئةمريكاو بةشيعارى "فيدراليزم"ةوة، خؤيان لةبةرةى دةستةو تاقمى ئيسلامى و قةومى وعةشيرةتيدا ريكخست، كاتيكيش كةرذيمى بةعس رووخاو فرسةتى ئةوة ثيكيهات، كيشةى كورد لةئاستيكى سةراسةيدا ريطاضارةى ئينسانى و عاديلانةى خؤى بطريتةبةر وتةنانةت ئةو نةخشةية هةلوةشينيتةوة كةدةولةتى عيراقى وةك دةولةتيكى "بةزؤر ثيوةلكيندراوى نةتةوةكان" و قومى عربى كردبووة ناسنامةو ثيكهاتى خؤى و ريطابباتةوة بؤ دامةزراندنى حكومةت و دةولةتيكى سكولار، لةسةر بناغةى ئيختارى ئازادانةى خةلكى عيراق مافى هاوولاتى بوونى يةكسان بؤهةمووان، ئةوان هةموو هةوليان بؤبةدةستهينانى ثلةوثايةو فيدراليزميك بوو كة جطةلة ثاراستنى دةسةلاتى ناوضةيى ئيستايان هيضى تر نةبوو. بةم جؤرة ناسيوناليزمى كورد نةيوست وةك ناسيوناليزمى ئةم دةورةية كة لةولاتانى ئةوروثاى رؤذ هةلات دةولةتيان دروست كرد، تةنانةت وةك ناسيوناليزميك كةلة تةجروبةكانى كيبك وتةيمورى رؤذهةلاتدا ثةنايان بؤ ريفراندؤم برد تاكيشةكانيان ضارةسةر بكةن، نةيان ويست لةم ئاستةدا وةلام بةمةسةلةى نةتةوايةتى بدةنةوة.
بةبرواى من بةدامةزراندنى دةولةت وحكومةتى كاتى وشةريك بوونى ئةحزابى ناسيوناليزمى كورد لةم حكومةت و دةولةتةدا، لةلايةك ثةيوةندى ئةم حيزبانة بةمةسةلةى كورد وداهاتووى كوردستانةوة بةرةو ئةوثةرى لاوازى دةباو ئةوان وةك باقى سةرمايةدارانى عيراقى بةبةرذةوةندىيةكانى بازارو دةولةتى مةركةزىيةوة طرى دةداتةوة ولةلايةكىتريشةوة داهاتووى كوردستان و مةسةلةكةيان تةسليم بة هةلومةرجيكى ئالؤز وئايندةيةكى مةترسيدار دةكات .
ريفراندؤم: مةبستتان لةداهووتى ئالؤز و ئايندةيةكى مةرترسيدار ضىية؟ ئايا ثيتان واية مةسةلةى كورد لةقوناغى دواى دامةزراندنى حكومةتى كاتيدا لةطةل ئيحتماليكى مةترسيدار بةرةورووة؟
خةسرةوساية: ئالؤزى و ئايندةيةكى مةترسيدار كةجيطاى ئاماذةى منة لةتةبيعةت وخاسيةتةكانى حكومةتى كاتيىيةوة سةرضاوة دةطرى، ئةم حكومةتة كةلةسةر بناغةى هةويةتى قةومى ومةزهةبى دامةزراوة وثيكهاتةكةى تيطةلةيةكة لةدةستةوتاقمى ئيسلامى و قةومى وعةشيرةتى، نةك هةر ضاوةرىى سةلماندنى ئاشتيانةى مافى خةلكى كوردستان لةديارى كردنى ضارةنوسى خؤياندا ليناكرى و تةنانةت ناتوانى بارودؤخى ئيستا بةرةوئارامىيةكى وابةرى كةمةسةلة كورد لةريطاى دانوسان وئاشتيانةوة بةئةنجاميك بطةيةنى، بةلكو خؤى هؤكارى ثشيوى و قولكردنةوةى شةرى ئةهلى و ثيكدادانى قةومى و مةزهةبى وناوضةيىية. ئةم حكومةتة كةرةوتى ناسيوناليزمى عةرةبى لةثشت عةباكةى ياوةرةوة خةواندووة و وةزارةت خانةكانى عةلاويش بةزمانى "قانونى سةلامةتى نيشتمانى" دةستى بةكاركردووة وراستةخؤش لةذير فشارةكانى سيستانى و حةوزةى علمىيةو دةولةتانى ناوضةكةداية، دةكرى ض شتيكى ليرةضاوبكرى جطةلة دةستبردن بؤسازدانةوةى سوثاو دةزطاكانى سةركوت وثةلامارى خةلك. لةلايةكىتريشةوة ناسيوناليزمى كورد كةئيستا بؤتة شةريك لةم حكومةتةدا، قازانج ثةرستى سةرمايةو بةدةست هينانى ئيمكاناتى زياتر لةبازارةكانى بةغداو دةستكةوتيك كةلةداهاتى ئةم دةولةتةوة سةرةو ذيردةكريتة نيوطيرفانى بؤرذوازى كوردةوة، مةسةلةيةتى تائةوةى كيشةى خةلكى كوردستان. هةربؤية مةسةلةى سازان لةطةل هيزة ئيسلامىيةكان و ناسيوناليزمى عةرةبى لةنيو ئةم حكومةتةدا وقانع بوون بةتةقسيمى دةسةلات، دةبيتة رةوتيكى سياسى سةرةكى ئةحزابى ناسيوناليستى كورد. بةستنةوةى داهاتووى خةلكىكوردستان بةم حكومةتة لةرزؤكة و راطرتنى لةبةردةم سازش ودانوسانة بيئةنجامةكانى يةكيتى وثارتىدا، بةثيويست ئايندةى خةلكى كوردستان دةباتة نيو باوردؤخيكى ئالؤزو بيئةنجامةوة، كةتيادا شةرو دةعواى قومى وئيسلامى لةلايةك و هيشتنةوة ى خةلكى كوردستان وةك هاولاتيانى ثلةدوو، لةضوارضيوةى ئةم دةولةتةدا، لةلايةكىترةوة دةكاتة يةك ئيحتمالى واقعى. لةم بارودؤخانةشدا هيض بةدور نىية سيناريؤى ثةلاماردانةوةى خةلكى كوردستان وسةرهةلدانى جةنطى ناوضةيى لةطةل هةر هيزطرتنيكي رةوتة ئيسلامى و قةومىيةكاندا وةك ئيحتماليكى مةترسيدار ورووبكاتةوة خةلكى كوردستان.
طؤظارى ريفراندؤم: بةلام هيندةى ئاطاداربن، طروثى كوردان لةنيو حكومةتى كاتيدا ولةوانةش بةرثرسيارانى يةكيتى وثارتى بةدواى بريارةكةى مةجليسى ئةمندا نيطةرانيان نيشانداو بطرة ئةمريكايان بةدةستكيشانةوة لةثرؤذةى حكومةتى كاتى خستة بةردةم هةرةشةوة وبةم جؤرة بارطرذيةك هاتة كايةوة ئيوة ئةم باركرذىيةو ئةم هةلويستانة ضؤن ليكدةدةنةوة؟
ئةوةى جيطاى ئاماذةى ئيوةية بارطرذى نةبوو، زؤرتر نمايشيكى منالانةى يةكيتى وثارتىبوو. ئةم حيزبانة كةخةون بة"زةمانةتى نيودةولةتى"يةوة دةبينين، ثىيان وابوو دؤستة ئةمريكايىيةكانيان لةنيو مةجليسى ئةمندا بةهةر شيوةيةك بوة ثشتيان دةطرن و ئةوةى كة لةدةستورى كاتيدا ثياندراوة لةنيو برياريكى نيودةولةتىدا جيطيرى دةكةن. بؤية لةسةرةتاوة كةوتنة خؤيان و بةدةست كيشانةوة لةثيكهاتى دةولةت وحكومةتيك كةخؤى دروستكراوى ئةمريكاية، كةوتنة هةرةشةوة و وايانزانى ئةمريكا داواكانيان بةدي دينى، بةلام زؤرى نةخاياند كةوتنة بادانةوة و خؤهةلواسينةوةوة بةبريارةكةى ئةمريكاوة. ئةم نمايشة لةضةند لاوة دةرخةرى ئةوراستىيةية كة ناسيوناليزمى كورد وحيزبةكانى لةسةربناغةى سياسةتيكى ثراكماتيستى ئامادةن سياسةت بةنرخى نانى رؤذ بضةرخينن، تةنانةت ئامادةن لةوسةرى هةلويستةوة بؤئةوسةرى ضؤكدادان بنوينن و خؤيان وخةلكى ثى فريوبدةن، ئةمةش ئاسايىية ضونكة ئةوان هيض ثةيوةنيدكيان بةخواست ومافةكانى خةلكةوة نىية. ئةوان زةمانةتى نيودةولةتى بؤضى داوادةكةن! بؤبرياريك كةلةسةرئةساسى هةويةى قةومى و مةزهةبى دامةزراوة و مافى يةكسانى هاولاولاتىبوونى لةهةموو خةلكى عيراق بةكوردو عةرةبةوة سةندؤتةوة ! بةراستى برياريك كةنةك مافى خةلكى كوردستان بؤديارى كردنى ضارنوسى خؤيان بةرةسمى ناناسينى بةلكو دةستى ئيسلامى سياسى و ناسيوناليزمى عةرةبى زالدةكات بةسةر داهاتووى خةلكى كوردستانةوة، دةبى ض بةرذةوةندىيةك ثيشكةش بةخةلكى كوردستان بكات ئةطةر لةنيو بريارة نيودةولةتىيةكاندا باسى بيتة نيو ناوانةوة! بةلام هةموو هةولى ناسيوناليزمى كورد وحيزبةكانى ليرةدا تةنها بؤئةوةية زةمانةتى نيودةولةتى بؤدةسةلاتى ئيستايان ثاشةكةوتبكةن وئيمتيازاتةكانيان بةناوى فيدراليزم و بةرذةوةندىيةكانى خةلكى كوردةوة بةقيةمةتى ضةساندنى كؤنةثةرستىو دةسةلاتى ئيسلامى سياسى و ناسيوناليزمى عةرةبى بةسةر خةلكى كوردستاند بةرنةثيشةوة، ئةوةى كةبارطرذى بوو ئةمة ناوةرؤكةكةيةتى بةئيزافةى ضؤكدادانيك لةبةردةم ئةمريكاى دؤستياندا كةلةحالةتى سازش ودلرازىكردنى سيستانى و دةستةو تاقمى ئيسلامى و دةولةتانى ناوضةكةدابوو.
طؤظارى ريفراندؤم: لةمانطى رابردوودا تالةبانى و بارزانى نامةيةكى هاوبةشيان ئاراستةى جؤرج دةبليو بؤشكردووة و لةويدا ضةندين طؤشة لةسايةتى حيزبةكانيان ئاشكراكردووة كة ثةيوةندىيان هةية بةمةسةلةى كوردةوة ئيوة ئةم نامةية ضؤن دةبينن؟
نامةكةى تالةبانى وبةرزانى بةو هةموو ثارانةوة وضةمانةوةيةوة لةبةردةم بؤشدا، بةوهةموو شانازى كردنةوة كةثيشكةشيان كردووة بةسياسةت وسوثاو جةنطة ئينسان كوذىيةكةى ئةمريكا، شةرمةزارىيةكى طةوةرةي ناوة بة ميذووى خةلكى كوردستانةوة. ئاخر لةكام شوينكى دنيادا ولةض سةردةميكدا، بزوتنةوة وئةحزابيك لةوينةى ناسيوناليزمى كوردو حيزبةكانى بينراوة، هيندة، ثابةندبن بةدؤستايةتى دةولةتانيكةوة كة جطةلة دوذمنكارى و شكست شتيكى تريان ثيشكةش كردبى!!. ئايا خةلكى كوردستان رؤشنبيران و ئازاديخوازان دواى ميذوويةكى تالى ئةم دوستايةتى وضةمانةوةيةى بارزانى وتالةبانى لةبةر دةم ئةمريكادا، بيدةنطدةبن و لةوة خؤش دةبن كةبةناوى ئةوانةوة دةكرينة زةخيرةى سياسةتيكى نائينسانى وشكست خواردوو؟ ئةمة ثرسياريكةو وةلامةكةى كراوةية، بةلام هاوكات نامةكةى بارزانى وتالةبانى ضةند راستى تر لةسياسةتى ضةوت وفريوكارانةى ئةوان دةخاتةروو كةليرةدا شايةنى ئاماذةثيدانة:
يةكةم: ترسيك كةسةرتاثاى نامةكةى تالةبانى وبارزانى داطرتووة، ترسة لة"خيانةتى ئةمريكا" ئةمة ئةو بةلا طةورةيةية كةدةتوانى لةطةل هةربادانةوة وئالوطؤريك لةسياسةتةكانى ئةمريكادا بناغةى ئيستراتيذى ناسيوناليزمى كورد وحيزبةكانى هةلتةكينى و دةسةلات ونفوزى ئةم حيزبانة لةبةردةم"ئاشبةتال"يكىتردا دابنى وبةمجؤرةش نةهامةتىيةكى طةوةرة بكةنةوة نسيبى خةلكى كوردستان. ميذووى نيوسةدةى رابردوودى ناسوناليزمى كوردو حيزبةكانى ثرةلة نمونةى ئةم شكست ونةهامةتيانة. بةلام ئةوةى لةنمونةى ئةمجارةدا تايبةتىية ئةوةية كةبةدريذايى 13 سالى رابردوو ئةمريكا بةهيض شيوةيةك ولةهيض شوينيكدا بةلينيكى واى ئاشكرانةكردووة كةلةراستاى سةلماندنى مافى خةلكى كوردستان بؤديارى كردنى ضارةنوسيان كاريكى لةئةستؤطرتووة، ئةوةى كةهةيةو نىية، دانى ئيمتيازات و ثارةو ثؤليكة كةدةسةلاتى ئةم حيزبانة بةسةر خةلكةوة رادةطرى.
دووةم: داواكارى تالةبانى وبارزانى بؤثؤستةكانى جيطرى سةرؤك كؤمارو سةرؤكى وةزيران لةئةمريكا، بةناوى ئةوةى كة كورد هاولاتى ثلة دوونةبى، داوايةكة جطةلة مةوقعيةت خوازى و ئيمتياز وةرطرتن لةحكومةت ودةولةتى تازةدا شتيكى ترنىية، ئةوان كة دةنطيان داوة بةياساى كاتى عيراق وهةويةتى قةومى يةكةم و دووةمى دةولةتى تازةى عيراقيان ئيمزاكردووة، هةرخؤيان هاولاتى ثلةدوويى خةلكى كوردستانيان ثةسةندكردووة.
سيهةم: داواكارى كردنةوةى قونصوليةى ئةمريكا لةهةولير، بةكار هينانى زمانى كوردى و ناونةهينانى ثيشمةرطةى كوردستان وةك هاورىى ضةكدارى سةربازى ئةمريكايى، تا داواكارى بؤ زيادكردنى بةشى داهاتى نةوت، ليستيكى قؤنتةراتىية كةتالةبانى وبارزانى لةسةر حسابى دابةزاندنى مةسةلةى كوردو ضارةنوسى خةلكى كوردستان بؤمفاوةزات وريكةوتن لةطةل ئةمريكاو لايةنةكانى حكومةتى كاتيدا بةدةستىيةوة بطرن و ئةمةش بةدةستكةوتى ئةم قؤناغةى خةلكى كوردستان ناوزةدبكةن. لةكاتيكدا مةسةلةى كورد هيض كام لةمانة نىية.
لةئاخريشدا نامةكةى تالةبانى وبارزانى وئةوجؤرة ثابةندبوونةيان بة ئةمريكاوة، راستىيةكى شةخصيشيان ئاشكرادةكات. تالةبانى كةلةسةر بناغةى لؤمةكردنى ثارتى وسياسةتى خؤبةستنةوةى موستةفا بارزانى بةئةمريكاوة حيزبيكى دامةزراندو لةمريطايةوة جياوازىيةكانى خؤى بةياندةكرد، بةرزانيش كةبةدواى شكستى سالى 74 دا دةرسيكى لةم سياسةتة وةرطرت ولة31 ئابيشدا بانطةشةى بؤلايةنطرى بةغداد كردو مةيلى ئةمريكايى كزبوو، ئيستا ئيتر سنورةكان بوون بةيةك و هةردوولايان لةبةردةم بارةطاى واشنتؤندا هيندة دؤستايةتى خؤيان راطةياندووة ، تةنةت ئةطةر ئاوريشيان لينةداتةوة، ئةمان هةر رازين..ئةمةية ناوةرؤكى ئةو سياسةتةى كةلةنامة هاوبةشةكةى تالةبانى وبارزانىدا بةناوى خةلكى كوردستانةوة راطةيةندراوة!! .
طؤظارى ريفراندؤم: لةماوةى يةكسالى رابردووداو بةدواى رووخانى رذيمى بةعس، حيزبى كؤمؤنيستى كريكارى عيراق ضةندين جار هةلويستى خؤى لةبةرامبةر مةسةلةى كوردو ريطاضارةكةيدا طؤريوة، بؤنمونة لةسةرةتاوة خواستى بةرثاكردنى ريفراندؤم وجيابوونةوةى كوردستان و ثيكهينانى دةولةتيكى سةربةخؤى بةريطاضارةدةزانى وثاشان ئةم هةلويستةى طؤردرابة داكؤكىكردن لةدامةزراندنى حكومةتيكى علمانى نةقةومى ونةدينى لةعيراقداو ئيستاش طةراوةتةوة سةر خواستى بةرثاكردنى ريفراندؤم و ثيكهنانى دةولةتيكى سةربةخؤ لةكوردستان ..بناغةكانى ئةم هةلويست طؤرينة بؤضى دةطةريتةوة، ئايا ئةمة تةنها بؤدذايةتى يةكيتى وثارتىبووة يان مةسةلةى ترى لةثشتةوةية؟
ئةوة راستة كةسياسةتى حيزب لةسةر مةسةلةى كورد، لةيةكسالى رابردوودا ئالوطؤرى بةخؤيةوة ديووة، هؤكارى ئةم طؤرانكارىيةش دةطةريتةوة بؤ بارودؤخةكانى عيراق و ئةورووداوانةى كةروويانكردة ناوضةكة. لةحاليكى واشدا حيزبى كؤمؤنيستى كريكارى عيراق وةك هةرحيزبيكى سياسى كةبةشيوةيةكى زيندوو تةعامول لةطةل ئةوبارودؤخانةدا بكات، ناتوانى بةيةك هةلويست وسياسةتى ديارى كراوةوة بضيتة سؤراغى مةسةلةسياسىيةكانى ئةو كؤمةلطايةوة كةلةطةلى بةرةو روبؤتةوة. بةلام ئةوة تةنها هةر حيزبى كؤمؤنيستى كركيارى عيراق نةبوو كة لةسةر مةسةلةى كورد هةلويستى طؤرى بيت. يةكيتى وثارتى وةك دوو حيزبى سةرةكى كةهةموو ستراتيذو سياسةتى خؤيان لةسةر مةسةلةى كورد دارشتووة، ئةوانيش سياسةتةكانيان طؤرى. بؤنمونة هةردوو ئةم حيزبة كةلةثيشدا بةشيعارى فيدراليزمةوة ئامادةى سات و سةودابوون لةطةل رذيمى بةعس وتةنانةت رازيبوون بةوةى كة لةسةر بةياننماةى 11ى ئازارى 70 بةناوى ئةم فيدراليزمةوة ريبكةون، لةطةل خةستبوونةوةى كيشمةكيشةكانى ئةمريكاو رذيمى بةعس وهةستكردنيان بةئالوطؤر لةتاى تةراززوى هيزةكاندا بةقازانجى لايةنطرانى ئةمريكا بؤرووخانى رذيم، ئةمانيش تةعبيريكىتريان بؤفيدراليزمةكةيان داتاشى وباسى "فيدراليزمى قةومىيان هيناية طؤرى". لةمدةورةيةدا كةرذيمى بةعس لةسةر كارمابوو ئةوة هةر ئةم دوو حيزبة بوون كةنةك هةر باسى ريفراندؤم و طةرانةوةيان بؤ راى خةلكى كطوردستان لةفةرهةنطى سياسيدا لابردبوو، بةلكو ئيمةيان لةسةر دروشمى ريفراندؤم و خواستى جيابوونةوةىكوردستان دابةداطاو هةرجؤريك بؤيانكرابيت ريطرى ودذايةتىيةن لةطةل ئةم سياسةتةى ئيمةدا كردووة. وةختيكيش رذيم رووخاو باسى دةستورى عيراق و ثيكهاتى دةولةت وحكومةتى كاتى هاتةكايةوة ئةوان ريفراندؤميان طرت بةدةستةوة و وةك ضةكوشى فشار بؤداواكردنى ئيمتيازاتى زياتر بةناوى فيدراليمةكردنى عيراقوة لةئةمريكاو هيزةكانى نيو مةجليسى حوكم، و خةلكيان بؤهاندا، ئيستاش دةبينين بةدواى بريارى ئاخرى مةجليسى ئةمن و دامةزراندنى حكومةت ودةولةتى كاتى نةباسيك لة ريفراندؤم دةكةن و وةنةكسيشى بؤهان دةدةن بطرة بةخشكةيى دةستيان كيشاوةتةوة... هةموو ئةمانة هةستياربوونى بارودؤخةكان و ثيكهاتنى ئالؤطؤر لةتةزوازنى هيزةكان و هةلومةرجةكاندا دةخؤيننةوة كة هةرحيزبيكى سياسى ناضار دةكات بة ثيكينانى ئالوطؤر لةسياسةتةكانيدا. بةلام ئةطةر بؤيةكتى وثارتى ثيكهينانى ئةم ئالؤطؤرانة لةسياسةتياندا رووى لة وةرطرتنى ئيمتيازات و ثاراستنى بةرذةوةندىيةكانى خؤيان بيت، ئةوا بؤ حيزبى كؤمنيستى كريكارى عيراق ئالؤطؤر لةسياسةتةكانيدا رووى لة بةدى هينانى ثيشرةوى كؤمةلايةتى و بردنى كؤمةلانى خةلكة بةرةو ضارةسةرى كيشةكان و باشتركردنى هةلومةرجى ذيان و ئازادىيةكانيان. ليرةدا ئةطةر ئاووريك لةبناغةى هةلويست و سياسةتى حيزب لةبةرامبةر مةسةلةى كورددا بدةم، باشترة دةستةبةنديةك لةهةريةك لةو دةورانانةدا كة سياسةتى حيزب بةياندةكات بخةمة روو:
لةدةورةى لةسةر كاربوونى رذيمى ناسونال فاشيستى بةعس و سةرطةردانىيةكى سياسى كة كؤمةلطاى كوردستانى تيا راطيرابوو، سياسةتى حيزب بؤ ضارةسةرى مةسةلةى كورد بريتىبوو لةجيابوونةوةى كوردستان و دامةزراندنى دةولةتيكى سةربةخؤى نامةزهةبى وناقةومى لةريطاى ريفراندؤميكةوة كة خةلكى كوردستان ئازادانة دةنطى بؤبدةن. ئيمة لةم سياسةتةدا ثيشرةوى كؤمةلايةتىمان لةهةردوولاى طرفتةكةدا بةقازانجى خةلكى عيراق وكوردستان دةبينى وثيمان وابوو كةبؤكؤتايى هينان بةستةمى نةتةوايةتى وترسى ثةلامارو طةرانةوةى رذيمى بةعس بؤسةر خةلكى كوردستان، لةلايةك و وةبؤ طيرانةوةى هةويةتى ولاتى بؤكوردستان وكؤتايى هينان بةهةلواسراوى و ناديارىيةك كةرووى لةضارةنوسى خةلكى كوردستان كردبوو، جيابوونةوة و دامةزراندنى دةولةتيكى سةربةخؤ لةكوردستاندا، ئةتوانى ئةم ئامانجانة بةقازانجى خةلكى كوردستان و ناوضكة بةدى بهينى. بةلام لةدةورةى دواى رووخانى رذيمى بةعس و هاتنةكايةوةى فةراغى سياسى لةعيراقدا، فرسةتيك بؤ سةرجةم خةلكى عيراق هاتةكايةوة كةتيايدا دةخالةت بكةن ولةسةرئايندةى خؤيان برياربدةن بةدامةزراندنى دةولةتيك كةنةك هةر هيض جؤرة هةلاواردن ونابةرابةرىيةكى قةومى قبولنةكةن بةلكو زؤرترين ماف وئازادىيةكان بؤ هةموو هاولاتيان جيطيربكةن. لةم دةورةيةدا بةنةمانى رذيمى قةومى بةعس، نةك هةر دةستور وهةموو ئةوياسايانةى كة خةلكى كوردى بةهاولاتى ثلةدوو بةحساب دةهينا، هةلوةشاندةوة بةلكو ريطاى كردةوة كة سةرانى ئةحزابى كوردى بةناوى كوردةوة لةدةسةلاتى مةجليسى حوكمدا بةشدارببن و جيطاو ريطايان ثىبدرى. بةمجؤرةش ستةمى نةتةوايةتى لةسةر خةلكى كوردستان نةماو كؤتايى بةوةهات كةخةلكى كورد بةهؤى كوردبوونيانةوة ستةميان ليبضى ووةك باقى خةلكى ناوضةكانى عيراق ثيكةوة لةسيناريؤيةكى رةشدا قةراريانطرت و هةردوولا لةطةل ناديارى ضارةنوسى خؤياندا بةرةو رووبون. لةبارودؤخيكى ئاواشدا هةولو تيكؤشانى سةرجةم خةلكى عيراق بؤدامةزراندنى دةولةتيكى سكولارى ناقةومى ونامةزهةبى وثيناسةكراو لةسةر بناغةى مافى هاولاتيانى يةكسان بؤهةموودانيشتوان، دةيتوانى ثيشرةوى كؤمةلايةتى بةئاقارى داهاتوويةكى باشتر بةرى وخةلكى سةرجةم عيراق بؤهةتا هةتاية لةقةومةيةت وهةلاواردنى قةومى وئةو كيشانةى لةثيناسةى قةوميةتةوة سةرضاوة دةطرى نةجات بداو بطرة هةليكى ئازادانةش برةخسينى بؤ خةلكى كوردستان تا بتوانن لةريفراندؤميكدا لةسة ر مانةوة وةيا جيابوونةوة وثيكهينانى دةولةتى سةربةخؤ برياربدةن. لةسةر ئةم بناغةيةبوو ئيمة شيعارى " دامةزراندنى حكومةتيكى سكولارى نةقةومى و نةمةزهةبى لةعيراقدا " بؤضةرةسةرى كيشةى كورد و هاوكات بؤ طيرانةوةى ئةمنةيت و مةدةنيةت بؤ سةرجةم خةلكى عيراق بةدروست طرتةبةر. بةداخةوة وبةهةر هؤيةكةوةبيت ئةم سياسةتة نةبووة داهاتووى كؤمةلطاى عيراق و ئةمريكاو هاوثةيمانى لةنيو دةستةو تاقمى قةومى و ئيسلاميداو توانيان دةولةت وحكومةتى كاتى و دةستوريك داسةثينن بةسة رخةلكى عيراقدا وبةم جؤرةش بارودؤخى كوردستان و مةسةلةى كورد راثيضدةنةوة بؤقوناغيكى تر كةسيماى قةومى و مةزهةبى لةدةستورو دةولةتى كاتيدا رةسميةتى ثيدراوة و هاوكات سازشى ئةمريكا و هيزةكانى تر لةطةل ئيسلامى سياسى و دةست دريذبوونيان بةسة ر ذيانى كؤمةلطادا، خةتةرى ثيكدادانى قةومى و طيرانةوةى هةلاواردنى نةتةوةيى لةسيناريؤى رةشى ئيستادا كردؤتة يةك داهاتووى ضاوةروانكراو. لةحاليكى ئاواشدا كةبةشدارى سةرانى ئةحزابى كوردى، بؤوةرطرتنى ثؤست و ئيمتيازات و رةسميةت دانة بةدةسةلاتى خؤيان، مةسةلةى كورد وةك خؤى دةهيليتةوة و دةيكاتة داردةستيك بةدةست ئةم هيزانةوة تا لةضوارضيوةى هاوكيشة سياسىيةكاندا كايةى ثىبكةن وبةمهؤيةشةوة ضارةنوسى خةلكى كوردستان لةكاكيشانى ثيكدادانى قةومى وثةلاماردانةوةى شارةكانى كوردستان و سةرهةلدانى شةرى ئةهلى دارابطرى. ئيمة بؤبةرطرتن لةداهاتوويةكى ئاواو لةكاتيكدا كةئيحتمالى دامةزراندنى دةولةتيكى سكولارى ناقةومى ونامةزهةبى وهةلبذيردراو لةنوينةرانى خةلك كةمتر دةبيتةوة، مةسةلةى دةركيشانى خةلكى كوردستان لةم ئيحتمالاتانة و لةسياسةتى ضاوةروانى وكايةكردنى ئةحزابى ناسيوناليستى كورد، بةوة دةبينينةوة كةخواستى جيابوونةوةى كوردستان و دامةزراندنى دةولةتيكى سةربةخؤ لةريطاى بةرثاكردنى ريفراندؤميكةوة بةكردةوة دةربيت. بةمجؤرة سياسةتى ئةم دةورةيةى ئيمة لةبةرامبةر مةسةلةى كورددا كة بةرؤشنى لةبةلطةنامةى ثلنؤمى 14 كؤميتةى ناوةنديدا خراوةتةروو، جيابوونةوةى كوردستانة لةريطاى بةرثاكردنى ريفراندؤميكةوة، بيطؤمان ئيمة ريفراندؤممان بؤجيابوونةوةى كوردستان و دامةزراندنى دةولةتيكى سةربةخؤ دةوى نةك بؤ فيدراليزم و وةرطرتنى ئيمتيازات لةكابينةى علاوى و دةولةتى ياوةر، مةبةستيكى وا نةمةسةلةى كورد كؤتايى ثيدينى ونةخةلكى كوردستان لةداهاتوويةكى مةترسيدار كةئيحتمالى هةية دةركيشى... ئةمانة ئةو بناغةناية كة طؤرانى سياسةتةكانى ئيمةى لةسةر وةستاوة.